Page content

article content

Klimaatverandering 4: Hoe omgaan met risico’s ten aanzien van klimaatverandering?

Dit is het vierde artikel in een serie over klimaatverandering met veel achtergrond informatie, maar eindelijk eens het complete plaatje. Klimaatverandering is een van de belangrijkste uitdagingen van deze tijd, toch lezen we er in de pers alleen kleine stukjes over, zelden of nooit het hele verhaal. In deze serie wil ik proberen het hele verhaal over klimaatverandering te vertellen. Dat is ambitieus, maar noodzakelijk voor wie het allemaal wil begrijpen. Michiel Haas.

Voorspellingen op basis van modellen met scenario’s

“Predictions are hard, especially about the future”, een bekend citaat van een onbekende bron. Om beslissingen te moeten nemen voor onbekende toekomst, hebben we te maken met een scala van onzekerheden. Dat geldt ook voor het klimaat; alle wetenschappelijke kennis die er is, kan onzekerheden nooit helemaal wegnemen. Daarom bouwen we klimaatmodellen om, ondanks de onzekerheden, zo goed mogelijk voorspellingen te kunnen doen. Zaken die we niet weten werken we uit in scenario’s en die verschillende scenario’s rekenen we door. De scenario’s lopen uiteen van een positief scenario tot een negatief scenario of hoe de scenario’s ook worden genoemd. Dit leidt tot een bandbreedte van resultaten. Bijvoorbeeld komen klimaatwetenschappers op basis van hun meest recente bevindingen tot een bandbreedte van de opwarming van de Aarde tot het einde van deze eeuw van 2 en 4,9 graden Celsius, maar anderen komen zelfs tot een opwarming van 6 graden.

Geconcludeerd kan worden dat er op dit punt geen zekerheden bestaan, alleen waarschijnlijkheden en dat uitkomsten trends kunnen aangeven, maar geen harde voorspellingen kunnen doen.

Koolstofbudget

Om de Parijse afspraak van december 2015 te kunnen halen is het mogelijk om uit te rekenen hoeveel CO2-equivalent (CO2e) er nog in de atmosfeer kan worden uitgestoten om de afgesproken limiet van maximaal 2 graden opwarming te kunnen halen.

Wanneer de emissies van het belangrijkste broeikasgas, koolstofdioxide, blijven doorgroeien zoals in het verleden, dan stoten we wereldwijd in de komende eeuw naar schatting zo’n 4200 miljard ton CO2e uit, op basis van de huidige jaarlijkse uitstoot van circa 40 miljard ton CO2e. Goed voor een wereldwijde stijging van de gemiddelde mondiale temperatuur met ruim 4 graden. Berekeningen op basis van de uitgangspunten van Parijs geven een koolstofdioxide budget variëren tussen de 590 tot 1240 miljard ton CO2e vanaf 2015 [1]. Om binnen de anderhalve graad opwarming te blijven, moet de uitstoot zelfs ruim onder de 600 miljard ton CO2e vallen.

Wanneer wereldwijd de emissies met constante snelheid worden gereduceerd, zouden de emissies dus in ongeveer 50 jaar naar nul moeten worden teruggebracht om zo binnen het afgesproken twee graden budget te blijven. Dat is bijna een onmogelijke opgave gezien de emissietrends in de afgelopen decennia (stijgend in plaats van dalend), maar ook gezien de levensduur van veel energie-infrastructuur (elektriciteitscentrales gaan bijvoorbeeld vaak minstens 40 jaar mee).

Consequentie van het beperkte koolstofbudget is dat we grote delen van alle fossiele reserves aan gas, olie en kolen, niet zouden mogen gebruiken. De onontkoombare uitfasering van fossiele brandstoffen gaat er aan komen.

Huidige voorraden fossiele brandstoffen en hoeveel er nog van mag worden gebruikt binnen de Parijse afspraken, uitgedrukt in CO2e emissies (bron: Global Energy Assessment, IPCC [2])

Omgaan met risico’s

Risico’s zijn een onderdeel van het leven. Soms ervaren we dat zwaarder dan anders. Om boodschappen te gaan doen besluit je de deur uit te gaan en deel te nemen aan het verkeer, daarbij loop je het risico op een verkeersongeluk. Vliegen in een vliegtuig is een risico, voor veel mensen voelt dat als een groter risico dan deelnemen aan het dagelijks verkeer, maar het werkelijke risico op overlijden is vele malen kleiner. Om enkele getallen te noemen, gemiddeld over de afgelopen vijf jaar is het wereldwijde aantal dodelijke slachtoffers van vliegen 370/jaar, terwijl er alleen al in Nederland 629 dodelijke slachtoffers in het verkeer zijn gevallen het afgelopen jaar (2016).

De risico’s die we nemen met onze levensstijl is in principe een eigen keuze. Sommige mensen menen dat bepaalde ongezonde gewoontes, als roken en drinken, de kwaliteit van leven verhogen en anderen vinden dat ze alleen leven als ze riskante dingen doen, zoals bungeejumpen, survival of solo de oceaan oversteken. Maar in alle gevallen zijn het steeds eigen keuzes.

Maar klimaatrisico’s zijn collectieve risico’s, waar je als individu slechts een beperkte invloed op hebt. Maar daarmee niet minder ingrijpend in je leven kunnen zijn.

Wetenschappers gaan anders om met onzekerheden

Vervolgens is het noodzakelijk een onderscheid te maken tussen hoe wetenschappers met onzekerheden omgaan. Zoals in een artikel in One World [3] staat: ‘Wetenschappers zijn terughoudend met het benoemen van fenomenen of verklaringen als er grote onzekerheid is over het bestaan ervan; en als ze dat al doen, zullen ze veel nadruk leggen op de onzekerheden. Een hypothese opvoeren die bij nader inzien onjuist blijkt, of een scenario dat onrealistisch is (een “vals positief”, of type 1 fout) geldt in de wetenschap als een ernstiger fout dan een mogelijk juiste hypothese of realistisch scenario onbenoemd laten (een “vals negatief”, of type 2 fout). In een risicoanalyse is het juist belangrijk dat alle scenario’s, hoe onwaarschijnlijk ook, geïdentificeerd worden. Een onwaarschijnlijk scenario met grote gevolgen kan ook risico opleveren.’

De terughoudendheid van de wetenschap heeft er vermoedelijk aan bijgedragen dat de politiek én de maatschappij de ernst van het veranderende klimaat decennialang voor zich uit hebben geschoven. Terugkijkend op de ontwikkeling van de klimaatwetenschap kunnen we constateren dat er in de zeventiger jaren van de vorige eeuw genoeg bekend was om toen al van een aanzienlijk risico te spreken. Zie de inmiddels bekend geworden papers van Shell en ExxonMobile [4] over de ernstige misleidingen en het zaaien van twijfel over de gevolgen voor het klimaat van hun producten.

Door deze terughoudendheid van wetenschappers, de misleidende campagnes van een aantal grote oliemaatschappijen, het korte termijn denken van de politiek en de angst van de politiek om onwelgevallige problemen te benoemen, wordt de klimaatproblematiek van een snel opwarmende Aarde nog steeds niet als het belangrijkste thema van deze tijd gezien. Een onvergeeflijke fout, gezien wat er allemaal op ons af komt.

Wij hebben dringend behoefte aan leiders die inzake het klimaatprobleem het voortouw nemen en er echt werk van maken (foto: shutterstock_376976968 – arindambanerjee)

communicatie over onzekerheden

In het klimaatdebat is communicatie ongelooflijk belangrijk. En dat er onzekerheden zijn over hoe de opwarming van de Aarde zich verder gaat ontwikkelen is ook duidelijk. Maar dat is geen reden om de ogen te sluiten of sterker nog, te roepen dit is een hoax. Nee het is een feit.

Gezien de grote onbekendheid van het brede publiek met de klimaatproblematiek, heb ik er voor gekozen om dit eMagazine als themaspecial uit te brengen om een zo breed mogelijk publiek te bereiken. De inhoud van dit nummer zou iedereen moeten weten. Ook al is nog lang niet alles zeker, maar ook de onzekerheden moeten benoemd worden.

[1] Differences between carbon budget estimates unravelled – Joeri Rogelj et al. – Nature Climate Change 6, February 2016 – http://www.nature.com/nclimate/journal/v6/n3/full/nclimate2868.html

[2] http://www.pbl.nl/infographic/vergelijking-van-energievoorraden-en-koolstofbudget-voor-2-graden-celsius-klimaatdoel

[3] https://www.oneworld.nl/groen/klimaat/het-risicoprobleem-van-klimaatverandering

[4] https://decorrespondent.nl/7225/exxonmobil-loog-jarenlang-over-klimaatverandering-de-gevolgen-merken-we-nog-steeds/758076579150-f84fda1d

 

Comment Section

0 reacties op “Klimaatverandering 4: Hoe omgaan met risico’s ten aanzien van klimaatverandering?

Plaats een reactie


*