Page content

article content

Ahimsa, de oplossing zonder dierenleed

Een wetenschappelijke en spirituele visie hoe met dieren om te gaan – deel 3

Inleiding
In deel 1 van deze serie artikelen hebben we gezien dat de meeste wetenschappers het erover eens zijn dat alle gewervelde dieren, zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën en vissen, in verschillende mate bewust zijn, gevoelens hebben en pijn kunnen lijden. Spiritueel gezien lijkt het er sterk op dat dieren een ziel hebben, veelal een groepsziel, maar er zijn ook zeker dieren die al geïndividualiseerd zijn. En er zijn duidelijke aanwijzingen voor reïncarnatie van dieren, zoals uit gesprekken met deze dieren blijkt.
In dit deel 2 van de serie van drie, zagen we dat we geen enkele diersoort kunnen missen in het ecosysteem. Als wij mensen denken dat we, tenminste een deel van de insecten wel kunnen missen en daardoor veel gewasbeschermingsmiddelen gebruiken, blijkt dit zich op den duur toch tegen ons te keren. Insecten maken een wezenlijk deel uit van de biodiversiteit. In de huidige intensieve veehouderij worden dieren ingezet als machines voor vlees, melk en eieren, en veelal ook zo behandeld. In het licht van onze huidige kennis is dit niet meer aanvaardbaar. Het huidige voedingspatroon, dat op geweld tegen het dierenrijk is gebaseerd, heeft het denken van mensen negatief beïnvloed; dit is gewelddadiger geworden dan bij volken die zich met planten voeden. Onze vlees- en zuivel productie doet denken aan de slavernij uit het verleden. Daarnaast levert de intensieve veehouderij een grote bijdrage aan de opwarming van de Aarde. Het is onvermijdelijk dat we dieren rechten gaan geven op basis van hun eigen aard en vermogens. Het vermijden van vlees en zuivelproducten is de beste ma-nier om het dierenleed dat verbonden is met de intensieve veehouderij en de milieu-impact daarvan op de planeet te verminderen.

Een plantaardige levenswijze hoeft bepaald niet saai te zijn (bron: Depositphotos)

Moeten we allemaal veganist worden?
Voor de planeet en je gezondheid is dat de beste keuze. Maar dat het een illusie is, althans op korte termijn, is ook duidelijk. Toch heeft het een enorme invloed in de wereld als we allemaal veganist zouden worden. Kijk naar de consequenties van de keuze om wel vlees te eten en zuivelproducten te gebruiken:
• 70-75 Miljard (miljard is 1000 x miljoen) dieren, voornamelijk runderen, varkens en kippen, worden per jaar gefokt, beestachtig behandeld en gedood voor het vlees en de zuivel die mensen consumeren.
• 2,7 Triljoen (triljoen is miljard x miljard) vissen en andere zeedieren worden gedood voor menselijke consumptie, waarvan 40 procent bijvangst is, die wordt weggegooid en zou helemaal niet ge-dood hoeven worden. Ook vissen hebben gevoel.
• De voedselproductie is verantwoordelijk voor meer dan 25 procent van de wereldwijde CO2 uit-stoot, het overgrote deel van die uitstoot, tot wel 80 procent, wordt veroorzaakt door de veehouderij.
• De consumptie van vlees en zuivelproducten is verantwoordelijk voor 83 procent van het wereld-wijde gebruik van landbouwgrond.
• De afgelopen tien jaar is 50 miljoen hectare bos gekapt. Daarvan is 80 procent ten behoeve van de industriële landbouw, voornamelijk bedoeld voor het verbouwen van veevoer, palmolie en cacao.

Er vinden grote ontbossingen plaats op de planeet vooral voor de industriële landbouw in een ongehoord tempo (bron: Depositphotos)

Is een veganistisch dieet wel gezond?
Wanneer je overstapt op een veganistisch voedingspatroon maken mensen in jouw omgeving zich zorgen of je wel genoeg eiwitten en andere noodzakelijke voedingsstoffen binnen krijgt. De vraag is of dit wel terecht is. Moeten de veganisten zich geen zorgen maken over de vleeseters of die wel gezond genoeg eten?
Feit is dat het overgrote deel van de studies die hierover zijn uitgevoerd aantonen dat een veganistische eetwijze meer vezels, antioxidanten, magnesium, kalium, foliumzuur en de vitamines A, C en E bevatten dan het standaard omnivore eetpatroon [1]. Wetenschappers zijn voor een belangrijk deel de mening toegedaan dat een veganistisch voedingspatroon het risico verminderen op prostaat-, borst- en darmkanker [2]. Dat is voor een deel te wijten aan het niet eten van rood vlees en ook het feit dat ze geen bewerkte vleessoorten eten. Daarnaast eten veganisten veelal voedsel dat een beschermende werking tegen kanker lijkt te hebben, zoals noten, peulvruchten, groenten en fruit.
Er zit echter ook een beperking aan. Veganisten kunnen een vitamine B12 tekort opbouwen. Deze vitamine wordt voornamelijk uit dierlijke producten opgenomen als vlees, zuivel en vis. B12 is van belang voor het omzetten van koolhydraten, vetten en eiwitten in energie, ook helpt het je hersencellen te beschermen. Om een tekort te vermijden wordt aangeraden vitamine B12 supplementen te nemen.

Veel noten, peulvruchten en fruit beschermen het lichaam tegen ziektes (bron: Depositphotos)

Kunnen we de wereldbevolking voeden zonder dierlijke eiwitten?
In 2050 verwacht de VN dat we met 9,7 miljard bewoners op deze Aarde zijn. Dat zijn er drie miljard meer dan nu in 2019. Deze drie miljard extra monden zullen niet alleen gevoed moeten worden, maar veel van de huidige bewoners zullen hun eetgewoonten aanpassen aan hun toegenomen welvaart. Dat betekent een onevenredige grotere vlees- en zuivelconsumptie dan nu het geval is. Want vlees en zuivel worden in landen waar nu nog betrekkelijk weinig dierlijk voedsel gegeten wordt (denk aan India, China en Brazilië) gezien als luxe producten en als je het kunt betalen wil je dat ook eten. Als de ontwikkelingen doorgaan zoals nu – met een groeiende wereldbevolking, stijgende welvaart en dientengevolge de vraag naar meer voedsel – dan lopen we het gevaar dat we de draagkracht van de Aar-de veel verder overstijgen dan nu reeds het geval is. Met alle risico’s van dien: de zeespiegel stijgt, bossen verdwijnen, de biodiversiteit brokkelt af, zowel te land als te water. Ecosystemen raken uit balans, waardoor natuurlijke kringlopen – van levensbelang voor de mens – in gevaar komen. Als we niets doen, zal de milieubelasting door de voedselproductie tot 2050 nog eens met 50 tot 90 procent toenemen, schrijft een gezelschap gerenommeerde internationale wetenschappers in een recent artikel in het vakblad Nature. Daarmee gaan we voorbij de grenzen van onze planeet [3]. Het is dus een heilloze weg, de weg van vlees- en zuivelconsumptie.
Vlees en zuivel is geen efficiënte manier om de wereldbevolking te voeden. Het rendement van de omzetting van veevoer naar dierlijk voedsel is voor een aanzienlijk deel inefficiënt. Zo wordt slechts 3 procent van de plantaardige calorieën omgezet in calorieën in rundvlees, een verlies aan voedingswaarde van 97 procent. Voor andere vleessoorten is het rendement beter, maar nog steeds slechts 20 procent voor kip, het best scorende stukje vlees. Daarbij komt door onze hoge vleesconsumptie ligt de inname van eiwitten in westerse landen (Nood-Amerika, Europa, Australië) 70 procent hoger dan ge-zond voor ons is.
Kortom, ons voedselsysteem zal met de huidige wijze van voeden, met veel dierlijke eiwitten, op den duur vastlopen. Verandering is noodzakelijk.

Niets doen geeft je eveneens medeverantwoordelijkheid voor wat er gebeurt (bron: [A])

Als we op het akkerland dat nu gebruikt wordt voor de teelt van veevoer voedsel voor mensen gaan verbouwen, kunnen we voor veel meer mensen voedsel verbouwen.
1. De plantaardige eiwit productie rechtstreeks aan mensen voeren is veel efficiënter, dat scheelt tenminste een factor 1 op 6, omdat dieren gemiddeld 6 kilo plantaardig eiwit gebruiken om een kilo dierlijk eiwit te produceren.
2. Er is veel meer landbouwgrond voor voedsel beschikbaar, want 83 procent van het huidige wereldwijde gebruik van landbouwgrond wordt nu ten behoeve van veeteelt gebruikt, deze kan ver-volgens rechtstreeks gebruikt worden om voedsel voor mensen op te verbouwen.

Groenten- en fruitteelt wordt voor de landbouwgronden de teelt om voedsel te produceren, rechtstreeks voor mensen en niet via de tussenweg van het dier (bron: Depositphotos)

Natuurlijk gaat het niet alleen om eiwitten, maar er komt heel veel ruimte om allerlei soorten groen-ten en fruit te gaan verbouwen. We zullen ons zelfs kunnen permitteren om te kiezen voor alleen de rijkste landbouwgronden en de wat armere gronden kunnen we beschikbaar stellen om bomen op te planten, zodat de 1200 miljard bomen die noodzakelijk zijn om een belangrijk deel van de klimaateffecten terug te draaien, daar gepland kunnen worden [4]. Bijkomend voordeel van deze combinatie is dat veel bomen CO2 opnemen en daarmee de klimaatdoelstellingen om een maximale opwarming van anderhalve graad toe te staan mogelijk worden en aan de andere kant de uitstoot van broeikasgassen door de veeteelt geheel verdwijnt, waarmee het mes aan twee kanten snijdt en niet zo’n beetje ook.
Veel mensen blijven dan met de vraag zitten of we wel landbouw zonder dierlijke mest kunnen bedrijven. Ook die vraag is positief te beantwoorden. Landbouw op basis van gesteente melen en zeewier-preparaten is goed mogelijk, daarbij kunnen we alle dierlijke mest volledig achterwege laten.

Is de ideologie van het carnisme wel juist?
Carnisme (Engels: carnism) is de heersende ideologie die mensen conditioneert om de consumptie van dierlijke producten te rechtvaardigen, met name vlees van bepaalde dieren. Dit is de definitie die Wikipedia geeft. We zijn dus geconditioneerd om vlees en zuivel te eten omdat onze cultuur dat altijd al doet. De meesten van ons zijn opgevoed met zuivel en vlees en we hebben geleerd dat dat noodzakelijk was voor onze gezondheid. Tevens hebben we geleerd dat we onze huisdieren goed moeten behandelen en dat doen we ook, het zijn vaak kameraden voor ons.
Waarom mogen we dan wel de boerderijdieren beestachtig behandelen, mogen we ze wel schoppen, slaan, gevangen zetten in veel te kleine hokken waarin ze zich nauwelijks kunnen bewegen, vetmesten zodat ze nauwelijks meer kunnen lopen, hun jongen meteen weghalen en vermoorden terwijl ze kern-gezond zijn (jonge haantjes worden verhakkeld of vergast, jonge stieren worden geslacht, allemaal als restproducten) en nog veel meer? Dit kan omdat onze ideologie dit toelaat, we vinden het normaal, noodzakelijk en natuurlijk.
Maar als we ons realiseren dat dit een ideologie is, net als het veganisme, dus een geloofssysteem, dan kunnen we het ook veranderen. Uit eerdere delen van dit artikel is duidelijk naar voren gekomen dat er geen noodzaak is om vlees en zuivel producten te eten, niet voor onze gezondheid (in tegen-deel) en niet om voldoende voedsel of eiwitten binnen te krijgen. We kunnen prima zonder dierlijke producten. Dan is de enige reden dat we nog vlees en zuivel blijven eten toch alleen maar omdat we het zo lekker vinden? Is dat te rechtvaardigen tegenover al het dierenleed dat we veroorzaken?
Hier een deel uit een gesprek dat dierentolk Eddy Mulder had met een koe:
M: koe, kan ik met je praten?
K: ja, wat wil je? (Een beetje nors antwoord, niet echt welwillend)
M: ik zal me even voorstellen ….
K: ik weet niet of ik veel kan vertellen, maar vraag maar.
M: hoe is het leven op de boerderij of in de bio-industrie?
K: ik ben een boerderij koe. We zaten met 60-80 koeien in een stal, waar we allemaal onze vaste plek hadden, nauwelijks beweging. Dat was stront vervelend, niets te doen en meestal alleen maar staan en dat leverde weer pijn in de hoeven en gewrichten op. Dus dan moest je gaan liggen. Maar dat gaan liggen en weer opstaan was erg moeilijk en pijnlijk. Eigenlijk had ik altijd pijn aan mijn gewrichten en dat was niet fijn.
M: hoe is dat melken?
K: ook niet fijn, maar anderzijds je kreeg even aandacht van de mens. Dit mens was meestal wel aardig, er kon wel een klopje vanaf als je je gedroeg en netjes stil stond. Maar soms had ik zo’n pijn aan mijn gewrichten dat ik niet stil kon staan en dan kreeg ik klappen op mijn botten en dat deed ook pijn.
M: hoe was het om drachtig te worden?
K: dat drachtig worden was geen pretje, maar als ik dat eenmaal doorstaan had, mocht ik een tijdje in een weiland met andere koeien. Tegen de tijd dat ik mijn jong zou krijgen, ging ik weer naar binnen. Dan kreeg ik een eigen hok waar ik me in kon omdraaien. Als het jong kwam was dat leuk, dan had ik wat te doen, kon ik er voor zorgen, er aan snuffelen en het likken. Maar nooit lang, m’n jong werd afgepakt en ik zag ze nooit meer terug. Ik werd weer op stal gezet, een andere plek in dezelfde stal en naast een groot gemis van m’n jong, kwam de nog grotere verveling weer terug met de gewrichtspijnen. Niet leuk allemaal.
M: hoe was het toen je naar de slacht werd gebracht?
K: daar wil ik eigenlijk niet over praten.

Het internationale panel van klimaatonderzoekers van de Verenigde Naties (IPCC) heeft in augustus 2019 een rapport uitgebracht waarin ze onder meer schrijven dat er moet worden overgestapt op een meer plantaardig dieet om de wereldwijde klimaatverandering te beteugelen. Landbouwgebruik voor dieren heeft een veel grotere invloed op het klimaat vergeleken met landbouwgebruik voor planten [5]. Het Wereld Natuurfonds reageert in een reactie: ‘Ons huidige voedselsysteem vormt de grootste bedreiging voor natuur wereldwijd. Door een omslag naar natuurvriendelijke landbouw, het consumeren van meer plantaardig voedsel in plaats van vlees en zuivel, en het tegengaan van voedselverspilling, kunnen we een grote bijdrage leveren aan het oplossen van de wereldwijde klimaatcrisis.’ [6]

De koe waar Eddy Mulder mee sprak (bron:Depositphotos)

Wat zijn de alternatieven voor de boeren?
Als de hele wereld veganistisch zou gaan eten, wat gebeurt er dan met de boeren die vee houden? Veel boeren zijn uit liefde voor hun dieren ooit begonnen met de veehouderij. Er zijn prachtige verhalen van veehouders die uit idealisme begonnen zijn en de dieren echt een zo goed mogelijk leven willen geven en ook geven en toch moeite krijgen met de veehouderij. Ze moeten namelijk op een gegeven moment wel de keuze maken om hun dieren naar de slacht te brengen. Dat is moeilijk, zeker als je zit opgesloten in een systeem dat van je vraagt dat er vlees geproduceerd wordt. Je kunt nog zo goed voor je varkens zorgen en ze nog zo’n mooi leven geven, er komt een moment dat het varken naar de slacht moet. Steeds meer boeren komen in gewetensnood hiermee. Het mooie is, er is een hele beweging op gang gekomen die boeren ondersteunt om de overgang van veeboer naar landbouwer te ma-ken. In de Verenigde Staten, Canada, Groot-Brittannië, Scandinavië, Duitsland, Israël, in al deze landen zijn bewegingen op gang gekomen om boeren te ondersteunen bij deze enorme overgang van veeboer naar landbouwboer en met succes. Het helpt deze boeren uit hun gewetensnood en ze gaan gelukkig door het leven als boeren die groenten verbouwen, ook zonder inbreng van dierlijke meststoffen, want het kan.
Er zijn geen alternatieven voor de meest gruwelijke dierenmishandeling plaatsen die we tegenwoordig kennen en op veel plaatsen in het landschap vinden, de intensieve veehouderij. Slechts het opheffen van deze dierfabrieken is een oplossing.

Welke alternatieven voor dierenvlees bestaan er?
Het zou een illusie zijn te veronderstellen dat er ineens geen vlees meer gegeten wordt. Zo zijn er nog steeds mensen die voor hun plezier een leeuw of een olifant dood schieten en daar op Facebook trots mee poseren. Deze wezens zullen kosten wat het kost dierlijk vlees willen blijven eten. Daar zullen de kosten dan ook naar zijn.
Maar voor alle goedwillende mensen die zich het dierenleed wel aantrekken en zich verantwoordelijk voelen voor wat zij de dieren en de wereld aandoen, zijn er goede alternatieven.

Op internet zijn vele vervangers voor echte vlees en zuivel producten te vinden. Ook steeds meer supermarkten bieden veganistische varianten aan. (bron: [B])

Er zijn veel vleesvervangers die gebaseerd zijn op soja, kokos, quorn of andere plantaardige producten. Namen als ‘Byond Meat’, ‘Impossible Burger’, een vleesloze burgen die kon bloeden als een rund, enz. Kenners van de echte hamburgers, kunnen nauwelijks een onderscheid maken en sommige kiezen voor de veganistische variant, zo lekker schijnen ze te zijn.
Maar ook voor de mensen die de zuivel missen zijn er veel alternatieven: kokosmelk, soja melk, amandel melk, haver melk, enz. Voor de kaasliefhebbers onder ons, die nauwelijks zonder hun plakje kaas kunnen; er zijn inmiddels steeds meer alternatieven voor kaas die een behoorlijke tot goede smaak hebben. Op basis van kokosvet, aardappelmeel of noten. Er zijn zelfs specifieke kaassoorten als camembert, blauwe schimmelkaas, enz. te krijgen.
Over enkele jaren is er kweekvlees op de markt, echt vlees dat is gekweekt uit stamcellen van het betreffende dier, dat daar niet voor is gedood. Datzelfde geldt voor leerproducten of andere producten waarvoor tot nu een dier gebruikt werd en dus ook voor gedood werd. De ontwikkelingen gaan razendsnel en de verwachtingen van durfinvesteerders van deze producten is heel groot. Tel maar na: de huidige wijze van produceren van vlees en zuivel via enorm veel dierenleed en ruimtegebruik en milieu-impact, is niet vol te houden. Als er alternatieve producten, echt vlees komen waar al of tenminste de meeste van deze bezwaren niet aan kleven, heb je een wereldproduct.
Er worden alternatieven ontwikkeld voor dierproeven die veel betere resultaten geven dan de proef op een dier uit te voeren, door gebruik te maken van gekweekte cellen van het proefdier.

Er heersen vele misverstanden over veganisten en hoe lekker je kunt eten (bron: [C])

Tijden veranderen, hoe lang gaat het nog duren?
Een niet mis te verstaan aandeel van jongeren kiest voor een veganistische levenswijze. Er zijn erg weinig cijfers over, maar in 2010 waren er 67 miljoen veganisten op de wereld en dat aantal is sterk groeiende gezien de belangstelling op Google, Twitter, Facebook en Instagram.
• Zoekresultaten van Google Trends tonen een wereldwijde toename in interesse in veganisme tussen 2004 en 2018. Top regio’s zijn: Israël, Australië, Canada, Oostenrijk en Nieuw-Zeeland.
• In de Verenigde Staten is er in de afgelopen drie jaar een groei van 600% gesignaleerd van mensen die zich identificeren als veganist. In het Verenigd Koninkrijk is dit met 350% ten opzichte van 10 jaar geleden.
• Plantaardig eten stijgt in populariteit in Azië. Zo heeft de Chinese overheid nieuwe voedingsrichtlijnen gepubliceerd die de bevolking van 1,3 miljard mensen aanmoedigt hun vleesconsumptie met 50% te minderen.
Wetenschappers van het Rensselaer Polytechnic Institute concludeerden in 2011 dat een mening die wordt gedragen door 10 procent van de mensen in de groep, razendsnel kan omslaan in een groepsmening, omdat er een punt ontstaat waarop een mening, levenswijze of filosofie ineens ‘cool’ wordt en dan wil iedereen erbij horen. Uit een geheel andere studie van dr. Ian Pearson, een gelouterd futuroloog die in 85 procent van zijn uitspraken gelijk heeft gekregen, bleek dat het ongeveer dertig jaar duurt voordat een idee dat als onmogelijk werd beschouwd, waarheid is geworden. Dat geldt voor brede maatschappelijke veranderingen die eerst werden weggehoond en waaraan uiteindelijk bijna iedereen meedeed. Dankzij sociale media kan deze trendbreuk nu nog veel sneller gaan. Er is dus goede hoop.

Persoonlijke noot
Door mijn studie inzake het schrijven van deze serie artikelen is er in mij ook het een en ander veranderd. Ik dacht goed bezig te zijn als vegetariër. Maar niets is minder waar. Het is natuurlijk mooi dat er in theorie geen dieren hoeven te sterven voor jouw eten, maar de praktijk is anders. Melk wordt van de koe afgenomen, melk die voor haar kalveren bedoeld is. Is het kalf een stiertje dan is dat jammer, een restproduct en dat wordt vaak meteen gedood of eerst als een kistkalf mishandeld en daarna gedood. Kippen leggen eieren, maar zodra er een haantje uit het ei kruipt is dit een restproduct en dus afval en wordt het vernietigd. Door wel zuivel en kaas te eten werk je bijna net zo hard mee aan het dierenleed als wanneer je vlees eet. Er restte mij geen andere keus dan consequenties te trekken, ik ben overtuigd veganist geworden.

[1] Schüpbach, R. and R. Wegmüller, C. Berguerand, M. Bui, I. Herter-Aeberli: ‘Micronutrient status and intake in omnivores, vegetarians and vegans in Switzerland’. European Journal of Nutrition, 2017.
[2] Li, Fei and Shengli An, Lina Hou, Pengliang Chen, Chengyong Lei, Wanlong Tan: ‘Red and pro-cessed meat intake and risk of bladder cancer: a meta-analysis’. International Journal of Clinical and Experimental Medicine, 2014
[3] Marc van Dinther: ‘Zó voeden we die 10 miljard monden in 2050 (met behoud van de aarde!’. De Volkskrant, 2019
[4] Fox, Alex: ‘Adding 1 billion hectares of forest could help check global warming’. https://www.sciencemag.org/news/2019/07/adding-1-billion-hectares-forest-could-help-check-global-warming
[5] IPCC: ‘Climate change and land, the Final Government Draft version’. 2019
[6] Heyblom, Olav: Klimaatrapport VN: voedseltekort dreigt. AD, 2019: https://www.ad.nl/buitenland/klimaatrapport-vn-voedseltekort-dreigt~aacc809b/

[A] https://quotesyoung.com/wp-content/uploads/2018/09/albert-einstein-evil-quote-albert-einstein-quotes-evil-quotesgram-einstein-quotes-about-life.jpeg
[B] https://www.ecologyrunner.com/wp-content/uploads/2018/02/meatsubstitutes-885×1024.png
[C] https://external-preview.redd.it/YO-doTgl5PJ3nzQtwqNNB9VJxJh5IGR0KHfICqr8UoE.jpg?auto=webp&s=affe498526229c3a742ce4b5e703a8ce2d5c9720

Comment Section

1 reactie op “Ahimsa, de oplossing zonder dierenleed


Door Amy op 11 mei 2020

Hi Michiel! Dank je wel voor spreading the ahimsa message! Ontzettend mooie onderbouwde stukken heb je geschreven. Wat fijn dat de wereld een veganist rijker is. Niet alleen voor de dieren maar ook voor het klimaat en moeder aarde! ❤️

Plaats een reactie


*